معين التجار بوشهری

 

معین التجار و اقتصاد بوشهر

 

يكي از شخصيت هاي پرآوازه تاريخي تجاري، سياسي و دريايي ايران محمد معين التجار است. فعاليت هاي اقتصادي، سياسي و فرهنگي او به طور مستقيم موجب احياي موقعيت ايرانيان در خليج فارس شد. فعاليت هاي او براي كشتيراني و تجارت در کارون، اهواز و خرمشهر و نيز فعاليت اقتصادي در هرمز و ديگر جزاير خليج فارس، راه اندازي خط و شركت كشتيراني را بايد از جمله اقدامات وي در اين زمينه دانست.

آغاز قدرت يابي اقتصادي معين التجار به دوره ناصري باز ميگردد. وي فرزند حاج محمد رحيم دهدشتي است كه او نيز از طبقه تجار بوده است. محمد معين التجار با استفاده از دارايي عمه اش (كه شوهرش از تجار قدرتمند و متنفذ بوشهر بود) و هوش و ذكاوتي كه خود داشت به مرور زمان قدرتمند شد و سرمايه زيادي به دست آورد و در سايه تلاش و كوششي مستمر در سال 1325 قمري به مقام رييس التجار بوشهر رسيد. او اقتصاد جنوب ايران را به طور كامل در دست گرفت تا آنجا كه به سلطان اقتصاد جنوب ملقب شد. معين التجار با قدرت بالاي اقتصادي كه پيدا كرد و تجارت داخلي و خارجي جنوب ايران را در دست گرفت با هند و لندن رابطه تجاري برقرار ساخت.

معين التجار در دستگاه ناصرالدين شاه از قدرت و نفوذ زيادي برخوردار بود و از اين جايگاه سوء استفاده كرده و توانست امتيازات زيادي بگيرد از جمله آنها امتياز كمپاني ناصري بود كه در سال 1307 قمري ناصرالدين شاه به او داد و وي را به ظاهر شريك در امتياز كشتيراني کارون كرد.

كمپاني ناصري به مرور زمان قدرتمند شد به طوري كه حدود سال 1330 قمري تعداد كشتي هاي آن به 18 فروند رسيد كه بين بوشهر و جده رفت و آمد مي كردند. با توجه به امتيازاتي كه معين التجار در دوره ناصري به دست آورد از چنان قدرت اقتصادي و سياسي برخوردار شد كه بر هيات دولت نفوذ كامل پيدا كرد. او مانند موسسات اعتباري اروپا در سده هاي 18 و 19 عمل پرداخت مقرري مرسوم وزرا و رجال بزرگ مملكتي را به كرات انجام مي داد.

معين التجار در دوره مشروطه كه از قدرت بالاي اقتصادي و سياسي برخوردار بود به تهران رفت و در آنجا اقامت گزيد. يكي از نشانه هاي قدرتمندي و نفوذ بالاي معين التجار در عصر مظفري اين بود كه همانند عهد ناصري دوباره توانست امتياز فروش خاك سرخ جزيره هرمز را از دست پادشاه بگيرد. پس از پيروزي انقلاب مشروطه و تشكيل مجلس، وي يكي از 10 نماينده تجار بود كه وارد مجلس اول (17 مهر ماه 1285ه. ش) شد و از چهره هاي متنفذ و شجاع مجلس به حساب آمد.

معين التجار در دوران جنگ جهاني اول و قيام مردم جنوب همانند درگيري هاي رييس علي دلواري با انگليسي ها از آزاديخواهان و مبارزان ضد استبداد و استعمار پشتيباني مي كرد و در تحولات سياسي اقتصادي حضور فعالي داشت.

معين التجار به دليل قدرت و نفوذ سياسي، اقتصادي بالايي كه پيدا كرده بود در نهادهاي اقتصادي و سياسي اواخر عهد قاجار يعني دوره احمد شاه نقش فعالي داشت. از جمله او ضامن برافراشته بودن پرچم ملي ايران در نقاط جنوبي محسوب مي شد و بابت جلوگيري از جايگزيني پرچم بيگانگان به جاي پرچم ملي ايران ساليانه مبلغي حدود صد تومان از جانب دولت اجاره دريافت مي كرد.

دكتر كريم سليماني استاد دانشگاه گروه تاريخ دانشگاه شهيد بهشتي تهران بر اين عقيده است كه: معين التجار بوشهري يكي از تجار بزرگ و قدرتمند دوران قاجار بود كه در عهد ناصري وارد تحولات سياسي اقتصادي ايران شد. وي چه در روابط بازرگاني خارجي ايران در جنوب كشور و چه در تحولات اقتصادي و سياسي داخلي نقش موثري داشت. او در دوران مشروطه در جنگ جهاني اول و نيز انتقال قدرت از قاجاريه به پهلوي حضور فعال داشت به نحوي كه در بيشتر دوره ها رابط دولت و مردم بود.

 

منابع:

- سيف، احمد، اقتصاد ايران در قرن نوزدهم

- عيسوي، چارز، تاريخ اقتصادي ايران در عصر قاجار، ترجمه يعقوب آژند

- عاقلي، باقر، خاندان هاي حكومت گر ايران