احمد شاه قاجار

احمد شاه قاجار هفتمين و آخرين پادشاه سلسله قاجار در 1275 شمسي در تبريز متولد شد. وي كه قبل از رسيدن به مقام سلطنت احمدميرزا خوانده مي‌شد، مانند پدرش محمدعلي شاه، معلمان و مربياني روسي داشت. اسمير نوف معلم روسي او كه افسر ارتش روسيه بود در او نفوذ فراوان داشت.

احمد ميرزا در 10 سالگي وليعهد شد و در 13 سالگي متعاقب فتح تهران توسط مجاهدين مشروطه‌خواه و پناهنده ‌شدن پدرش به سفارت روسيه ـ تير 1288ـ به سلطنت رسيد. با اين حال تا 18 سالگي و رسيدن به سن قانوني نقشي در اداره كشور نداشت و عضد‌الملك بزرگ خاندان قاجار كه از سوي شورائي متشكل از علما و برخي نمايندگان مجلس اول و سران مجاهدين به نيابت سلطنت برگزيده شده بود، زمام امور را عهده‌‌دار بود.

احمد ميرزا در ارديبهشت 1292 با دختري از سران قاجار ازدواج كرد. يك سال بعد با رسيدن به سن قانوني در تير 1293 تاجگذاري كرد و 17 سال پادشاه بود. در طول اين مدت مانند پدربزرگ و جد خود سفرهاي متعددي از طريق استقراض از بانك‌هاي خارجي به اروپا انجام داد. سفر اول وي كه در آبان 1298 آغاز شد، 7 ماه و سفر دوم وي كه در بهمن 1300 شروع شد 10 ماه به درازا كشيد. در سالهاي پادشاهي احمد شاه ايران شاهد حوادث متعددي بود:

مرداد 1288

:

اعدام شيخ فضل‌الله نوري

شهريور 1288

:

فرار محمدعلي شاه از ايران

ارديبهشت 1290

:

اولتيماتوم روسيه به ايران

فروردين 1291

:

به توپ بستن بارگاه امام رضا (ع) توسط نظاميان روسيه

اردیبهشت 1292   ازدواج احمد شاه

تير 1293

:

تاجگذاری احمد شاه

وقوع جنگ اول جهاني

مرداد 1294

:

قيام مردم بوشهر عليه نظاميان انگليس

آبان 1296

:

انقلاب بلشويكي در روسيه

تير 1297

:

تاسيس جامعه ملل

فروردين 1299

:

قيام شيخ محمد خياباني

خرداد 1299

:

قيام ميرزا كوچك‌‌خان جنگلي

اسفند 1299

:

كودتاي رضاخان پهلي

سالهاي جنگ اول جهاني بحراني‌ترين سالهاي حكومت احمد شاه بود. با آنكه احمد شاه در نطق افتتاحيه مجلس سوم شوراي ملي دولت ايران را بيطرف خواند،2 در سالهاي جنگ، ايران به اشغال روسيه و انگليس و عثماني در آمد، سپس قرارداد 1919 به اين اشغالگري رسميت بخشيد و سبب تجزيه ايران شد. در اين سالها احمدشاه در ازاء دريافت حقوق از روسيه و انگليس در برابر طرحهاي آنان سكوت مي‌كرد و با روي كار آمدن رئيس‌الوزراهاي مورد نظر آنان در كشور مخالفت نمي‌نمود. 3 در سالهاي پاياني حكومت وي كودتاي مشترك رضاخان و سيدضياءالدين طباطبائي، به وقوع پيوست. سيدضياء پس از كودتا فرمان نخست‌وزيري خود را از احمدشاه دريافت كرد. اما كابينه وي 100 روز بيشتر دوام نيافت. پس از آن قوام‌السلطنه، مشيرالدوله، مستوفي‌الممالك و سپس رضاخان مامور تشكيل كابينه شدند. در دوران حكومت رضاخان مقدمات سلب قدرت از احمد شاه و انقراض سلسله قاجار فراهم شد و اين سلسله نهايتاً به موجب مصوبه‌اي كه در آبان 1304 در مجلس شوراي ملي به تصويب رسيد، منقرض گرديد. بدين ترتيب احمد شاه كه دو سال قبل از اين مصوبه و مقارن كودتاي رضاخان در اروپا بسر مي‌برد از سلطنت خلع و برادر و وليعهد او محمدحسن ميرزا به شكل موهن و تحقير‌آميزي از ايران خارج شدند.

احمد شاه سه سال پس از خلع شدن از مقام سلطنت در 32 سالگي در يكي از بيمارستانهاي پاريس درگذشت. جنازه او طبق وصيتش به عراق حمل شد و در كربلا نزد مقبره پدرش به خاك سپرده شد. از مقامات وقت دولتي ايران (دوره رضاخان) هيچ يك در مراسم تشييع جنازه او شركت نكردند.


منبع :

موسسه مطالعات و پژوهشهای سياسی