شهر شوشتر

مرکز شهرستان شوشتر

شهرستانهای خوزستان

آبادان   امیدیه    اندیکا   اندیمشک   اهواز   ایذه   باغملک   باوی   بهبهان

خرمشهر   دزفول   دشت آزادگان   رامشیر   رامهرمز   شادگان   شوش   شوشتر

گتوند   لالی   مسجد سلیمان   ماهشهر   هفتگل   هندیجان   هویزه

اطلاعات شهر مرکز شهرستان

توضیحات

نام فعلی :

-

نامهای پيشين :

-

تاريخ اولين پيدايش :

-

جمعیت مرکز شهرستان (سرشماری 1385) :

-

فاصله جاده ای از تهران :

-

فاصله جاده ای از مركز استان (اهواز) :

-

ارتفاع از سطح دريا :

-

اطلاعات شهرستان

وسعت شهرستان (کیلومتر مربع) :

-

جمعیت شهرستان (سرشماری 1385) :

-

اقوام و طوايف ساكن :

-

گويش محلی :

-

تعداد بخش :

تعداد شهر :

-

تعداد دهستان :

-

تعداد آبادی مسکونی :

-

تعداد کل آبادی ها :

-

 

معرفی :

شهرستان شوشتر با مساحت 3427 کیلومترمربع در شمال استان خوزستان قرار گرفته است. شوشتر در طول تاریخ همواره شهری عظیم و قابل توجه بوده است. آب رودخانه کارون پیش از ورود به شهر به دو شاخه تقسیم میشود اولی بنام گَرگَر (GarGar) یا دو دانگه نامیده میشود که از ضلع شرقي شهر عبور کرده و آبشارهای زیبایی را تشکیل میدهد.

آبشارهای شوشتر در منطقه دروازه گرگر

مجموعه ای از تأسیسات آبرسانی باستانی همچون آسیابها، کانالها، پل، بندها و آبشارها بر روی این شاخه ساخته شده که در نوع خود از عجایب مهندسی روزگار باستان به شمار میروند. شاخه دوم شُطِیط (Shoteit) يا چهاردانگه است که از شمال شهر به سوی غرب و جنوب جریان دارد. این دو شاخه مجدداً در منطقه بندقير بهم ملحق میشوند. رودخانه دز نيز در همين منطقه به رودخانه کارون ملحق میگردد و از آنجا به طرف اهواز جریان پیدا میکند.

شوشتر چه در پیش از اسلام و چه پس از آن رونق فراوانی داشته و به لحاظ معماری و بافت سنتی شهر و ویژگیهای بومی در معماری محلی، میتواند نقش مهمی را در جذب جهانگرد داشته باشد.

بافت معماری سنتی این شهر کاملاً متراکم و فشرده است و کوچه های باریک و دیوارهای بلند و گذرگاه های تنگ که همگی با گذر از ساباط ها یا سایه بان ها به میدانچه های اصلی محله اي شهر ختم میشوند، زیبایی کم نظیری دارند. ساباط ها علاوه بر ایجاد فضاهای خنک در معابر، ارتباط دو منزل را در فواصل مختلف ایجاد کرده و علاوه بر پیوند معماری، زمینه ای را برای ارتباط و ساخت طبقات بیشتر فراهم میآورده است. همه این گذرگاه ها با پیچ و شکستگیهای مختلف ضمن آنکه چاره ای برای گریز از گرما و هدایت جریان باد به کوچه پس کوچه ها و دهلیز و خانه ها بوده، محلات مختلف شهر را با پرداختی زیبا و دلفریب به دروازه ها و مدخل های ورودی شهر مرتبط میساخته است.

بافت شهری در شوشتر 

بافت معماری یکدست و همگون با بهره گیری از مصالح بومی و منطقه ای یعنی آجر و خلق نقشهای زیبا و ابتکاری تحت عنوان خوون چینی بر سر در بناها، جلوه های خوشایندی را در معماری منطقه ایجاد کرده که از جنبه های مختلف قابل توجه و دقت است. به طور کلی، شکل و ترکیب این دو شهر تابع تناسب زمین، موقعیت صخره ها و پستی و بلندی های خاک و جریان رودخانه هاست. به این ترتیب ارتباطی هنرمندانه با عناصر طبیعی را در جهت خلق فضاهای معماری که در شهرهای دیگر استان یافت نمیشود ایجاد کرده است. دزفول و شوشتر به لحاظ به کارگیری معماری آجر و آسیابهای آبی ابداعات ویژه ای دارند.

شوشتر در گویش و اصطلاحات محلی به شهر چهل پیر معروف است. زیرا در آن آرامگاه های متبرک، امامزاده ها و مسجدها و تکیه های بسیار به چشم میخورد.

 

ديدنيها، گردشگری و میراث فرهنگی :

بناهای آبی :

1. آب انبار چاه انجیری

2. آبشارها و آسیابهای گرگر : قدمت این آثار به دوره ساسانیان باز میگردد.

3. آسیابهای شاهی

4. بند امیر

5. بند خاك

6. بند دارا

7. بند دختر

8. بند شاهی

9. بند گبری

10. بند ماهی بازان

11. بند مقام

12. بند میزان : این بند به منظور تامین آب رودخانه گرگر يا دودانگه از طريق بالا آوردن سطح تراز آب پشت بند، بر روی رودخانه کارون ساخته شده است. این بند از دو ضلع مورب که به منزله دو بازوی یک نیم دایره است تشکیل شده است. ساخت اين بند را برخي به شاپور اول ساسانی نسبت مي دهند. اين بند به علت اهميت در چرخه آبي منطقه بارها در طول تاريخ ترميم شده است و همچنان پابرجاست.

13. پخشاب نهر داریون

14. پل بند برج عیار

15. پل بند شادروان : این پل در غرب بند ميزان به فاصله كوتاهي قرار دارد و آثار 16 دهانه و چند طاق آن همچنان باقي مانده است.

16. پل بند شرابدار

17. پل بند گرگر

18. پل بند لشكر

19. پل حاج خدایی

20. پل دوپلون

21. پل شاه علی

22. پلكان های مجموعه آسیابها

23. پلهای تكدهانه باطنی

24. پلهای تكدهانه مستوفی

25. تأسیسات جدید مجموعه آسیابها

26. تونل بلیتی

27. تونل دهانه شهر

28. تونل سه كوره

29. چشمه سوزنگر

30. چهارطاقی

31. رود گرگر

32. ساباطهای مجموعه آسیابها

33. سیكا

34. مجموعه آسیابها و آبشارها

35. منظومه آبی

36. نهر داریون : این نهر در نزدیکی پل بند شادروان و از زیر قلعه سلاسل میگذرد. نهر داریون جهت آبیاری اراضی دشت میان آب و تامین آب آشامیدنی شهر شوشتر ایجاد شده است.

37. نهر شاهی

 

آثار دیگر شوشتر :

1. آرامگاه امامزاده عبدالله : اين امامزاده را كه از فرزندان امام چهارم شيعيان امام سجاد (ع) ميدانند در اين مكان دفن شده است. یکی از زیباترین بناهای شوشتر با نقشهای ویژه و پلکانها و نوشته هایی بر قطعات سنگی و کاشی ها و لچک ها و ستونهای بسیار بر بالای تپه ای مشرف بر شهر شوشتر. اين مكان بر بالاي تپه اي در جنوب شهر بنا شده و داراي چشم انداز بسيار زيباييست ساخت بناي اصلي را به دوره خلفاي عباسي نسبت ميدهند كه در دوره هاي بعدي مرمت شده است.

2. آرامگاه براء بن مالك انصاری : اين جنگجوی مسلمان و انصاری رسول خدا، بهنگام فتح شوشتر توسط سپاه اسلام در سال 17 يا 18 قمری بدست سربازان مستقر در قلعه سلاسل به شهادت رسيد. آرامگاه او در واقع اولين آرامگاه اسلامی در ایران به شمار رفته و در مقابل قلعه سلاسل در شمال شهر قرار دارد.

3. آرامگاه سید محمد بازار

4. آرامگاه سید محمد گیاهخوار (گلابی)

5. آرامگاه سید محمد ماهرو

6. آرامگاه شیخ شوشتری

7. آرامگاه عبدالله بانو

8. باغ خان

9. تپه چُغا : در ضلع جنوبی گتوند در کنار رود کارون تپه عیلامی چغا واقع گردیده است که گویای قدمت تاریخی این مکان است.

10. تخت قیصر

11. حمام افضل

12. حمام خان

13. خانه امین زاده

14. خانه مرعشی

15. خانه مستوفی : از دیدنی ترین منازل قدیمی دارای شبستان میباشد قدمت بنا متعلق به دوره قاجاریه  بوده است.

16. خانه قدیمی معین التجار بوشهري

17. ساباط

18. سرای افضل

19. شهر قدیمی و تاریخی دستووا : در 3 کیلومتری جنوب شرقی شوشتر قرار دارد این منطقه سرشار از آثار تاریخی (اليمائيد پارتی) میباشد. دستوا شهر عيلامی عظيمي بوده و تاريخ خرابي آن معلوم نيست. در اكتشافات اين شهر سفالها و سكه هاي مفرغي و سربي و تابوتهايي نظير تابوتهاي شوش و هفت تپه كشف شده است. اقوام اليماييد در زمان اشكانيان و در جوار آنها زندگي مشترك و در عين حال مستقلي را داشته اند.

20. عمارت کلاه فرنگی : در کنار رود شُطِیط بر فراز تپه کوتاهی که مشرف به بند میزان است بقایای برجی 8 ضلعی که بر روی صفحه ای به ارتفاع 3 متر ساخته شده است بنام کلاه فرنگی وجود دارد.

21. قلعه سَلاسِل : ساخت اين قلعه را كه در شمال شهر و بر فراز صخره سنگي بزرگي قرار دارد به دوره ساسانیان نسبت میدهند. این قلعه دژی است بسیار بزرگ که دارای حیاط های مفصل و متعدد، سربازخانه، قورخانه، حمام ها، برج ها، شبستان ها، باغچه ها و آشپزخانه و حوض های بزرگ بوده است. ولي آنچه مسلم است اينكه اين دژ پيش از دوره اسلامي بنا شده نهر داريون از زير اين قلعه رد شده و ادامه مسير مي دهد. اين قلعه در طول تاريخ محل استقرار حاكمان سلسله هاي مختلف بوده كه هر يك در آن تغييراتي داده اند. هم اكنون از اين قلعه ويرانه اي برجاي مانده است.

22. مسجد جامع شوشتر : یکی از قدیمیترین و دیدنی ترین مساجد ایران است در این شهر قرار دارد و از کتیبه های آن چنین استنباط میشود که خلفای عباسی در زمان امام حسن عسکری (ع) در اواسط قرن سوم هجری قمری به ساخت آن اقدام نموده و پس از آن همواره تکمیل و ترمیم شده است. این مسجد با 54 ستون در ایوان و طاقهای موسوم به قوسي ايلامي تأثیر فرهنگ دیرینه ایران و معماری محلی منطقه را با سقف ها، گچبری ها، کنده کاریها، و مناره ها و آجرکاریهای پر نقش برگرفته از فرهنگ اسلامی در قالبی ارزشمند و زیبا به منصه ظهور رسانده است.

مسجد جامع شوشتر از قدیمیترین مساجد ایران

23. مقام خضر نبی (ع)

24. مقام حضرت صاحب الزمان (عج) : این مکان که محل تشرف چندین تن از پارسایان شهر به حضور دوازدهمین پیشوای شیعیان که زنده اما پوشیده از نظرهاست میباشد که رفته رفته و به قصد تبرک گرداگرد آن به مقام تبدیل شده است. این مکان بر فراز تپه ای واقع شده و بنای آن مربوط به دوره زندیه میباشد.

 

وجه تسميه و پيشينه تاريخی :

شوشتر در چهار هزار سال پيش از ميلاد مسيح بنا شده و در هزاره قبل از ميلاد هيدالو نام داشت. از لحاظ جغرافيايي در شمال شرقي جلگه خوزستان و حد فاصل كوهستان و دشت قرار گرفته است. بعضي از مورخان بر اين باورند كه نام شوشتر از واژه شوس يا سوس يعني مطبوع و دلپسند گرفته شده است و عده اي آن را شاه شاتر يعني شهر شاه ميدانند. برخي شوش را به معني خوب و شوشتر را به معني خوب تر دانسته اند و برخي نيز آن را به مناسبت اين كه شش دروازه داشته است، شش در گفته و اعراب آن را تستر گفته اند. مورخين قديمي درباره شهر شوشتر نوشته اند: تستر شهري بزرگ، زيبا، خرم و داراي پاليزهاي نيكو و باغ هاي عالي است. همچنين درباره اين شهر نوشته اند :

والرين قيصر روم، اسير شاپور اول ساساني شد و در هفت سال اسيري به ساختن سد عظيم شادروان كه زير شوشتر واقع است، اشتغال داشت، اعراب شادروان را از عجايب ابنيه جهان شمرده اند. هنوز آثار آن به كلي از بين نرفته است. شوشتر در قديم مركز استان خوزستان بود و هم اكنون يكي از شهرهاي آباد، زيبا و تاريخي اين استان به شمار ميرود. ديباي شوشتري شهرت جهاني داشته است و در قرن دهم پوشش كعبه را از ديباي شوشتري تهيه ميكرده اند.

شهرستان شوشتر در 90 كيلومتري شمال اهواز آثاري از تمدن هاي عيلامی تا اسلامي را در خود جاي داده است. شوشتر در قديم مركز استان خوزستان بود و هم اكنون يكي از شهرهاي آباد، با اهميت و تاريخي اين استان به شمار ميرود. ديباي شوشتري شهرت جهاني داشته است و در قرن دهم پوشش كعبه را از ديباي شوشتري تهيه ميكرده اند.

علاوه بر آثاري كه عظمت نواحي گتوند، عقيلي، شعييه و ديلم را در دوران عيلامي نمايان ميسازد اين شهر با شبكه اي از سازه هاي پيچيده نظير پل ها، شبكه ها، آسيابها و آبشارها به صورت موزه تاسيسات درآمده است. قلعه ساسل، بند ميزان، كلاه فرنگي، پل شادروان، بند برج عيار، آبشارهاي متعدد، نهر بزرگ داريون، مسجد جامع و خانه مستوفي كه به اداره ميراث فرهنگي تبديل شده از مهمرين ديدنيهاي شهرستان شوشتر به شمار ميآيند.

بنا به گفته تاریخ نویسان از جمله حمزه اصفهانی، عربی شده شوشتر، تشتر (تستر) به معنی خوبتر است و چون شهر شوش رو به ویرانی می رفت، در شش فرسنگی بنا شد که خوش آب و هواتر و حاصلخیز از شوش بود و آن را شوشتر یعنی از شوش بهتر نامیدند.

مستوفی در نزهت القلوب می گوید: که شوشتر را شش دروازه است از اینرو برخی اصل واژه شوشتر را شش در احتمال دادند. آن بدین دلیل بوده که این شهر دارای شش دروازه بوده که عبارتند از:

  • دروازه ماپاریان

  • دروازه دزفول

  • دروازه آدینه

  • دروازه لشکر

  • دروازه مقام علی

  • دروازه گرگر

بعضی دیگر آن را شه شاتر یعنی شهر شاه لقب داده اند. برخی از تاریخدانان بر این باورند که نام شوشتر از واژه شوشا یا سوسا یعنی مطبوع و دلپسند ماخوذ گردیده است.

طبق شواهد تاریخی سابقه این شهر به دوره ایلامیان می رسد و ظاهرا هيدالو در اين دوره در جايگاه كنوني اين شهر قرار داشته است که بعدها رو به ویرانی رفته و سپس به وسیله پادشاهان هخامنشی تجدید بنا گردید است. شوشتر در زمان ساسانیان از شهرهای مهم ایران بوده و اردشیر ساسانی و فرزند وی شاپور اول با ساخت و تجهیز تأسیسات آبی در آبادی این شهر کوشیده اند.

لسترنج شرق شناس انگلیسی که در دوره قاجاریه به ایران سفر کرده درباره شوشتر می نویسد: در سال 260 میلادی والرین قیصر روم اسیر شاپور اول دومن پادشاه ساسانی گردید و در مدت هفت سال که اسیر بود چنانکه تاریخ نویسان ایران می نویسند به ساختن سد عظیم شادروان که زیر شوشتر واقع است اشتغال داشت. اعراب، شادُروان را از شگفت ترین سازه های جهان می شمردند و هنوز آثار آن به کلی از بین نرفته است. این سد (سد شادروان) به بند قیصر نیز معروف است.

شوشتر در سال 17 هجری به دست ابو موسی اشعری فتح شد و در دوران اسلامی حیات شوشتر به دلیل موقعیت جغرافیایی و اقتصادی مناسب دوام یافت و یادگار اصلی باقیمانده این دوران بافت کهن شهر با الهام از معماری غنی سنتی است. در دوره قاجاریه به علت ناتوان شدن دولت شهر شوشتر دچار وضعیت بدی شد و در دوره پهلوی با مرکزیت یافتن اهواز شهر شوشتر به رکود کامل رسید.

شهر شوشتر با شبکه ای از سازه های پیچیده و بی نظیر مثل پلها، بندها، آسیابها و آبشارها به صورت موزه تأسیسات آبی در آمده است که نظیر آن را در کمتر جایی میتوان مشاهده نمود.

در شوشتر سه گونه فرهنگ انسانی وجود دارد: شوشتری و بختیاری و عرب البته گونه اصلی مردم ساکن شوشتر شوشتریها می باشند که بختیاریها و عربها بعدها به این شهر مهاجرت کرده اند.

 

مشخصات جغرافيايی :

اين شهرستان از شمال به شهرستان هاي دزفول و مسجد سليمان، از غرب به شهرستان هاي اهواز و دزفول و از جنوب به شهرستان هاي مسجد سليمان و اهواز محدود است. شهر شوشتر با 6/17 كيلومتر مربع مساحت در 85 كيلومتري شمال شهر اهواز از نظر جغرافيايي بين 32 درجه و 3 دقيقهي پهناي شمالي و 48 درجه و 50 دقيقه درازاي شرقي نسبت به نصف النهار گرينويچ قرار دارد. بلندي اين شهرستان از سطح آب 43 متر و هواي آن گرم است. مركز شهرستان شوشتر به چند راه پيوسته است:

  • راه اصلي به سوي شمال غربي به درازاي 60 كيلومتر تا شهر دزفول

  • راه فرعي به سوي شمال به درازاي 30 كيلومتر تا شهر گتوند

  • راه فرعي به سوي جنوب شرقي به درازاي 15 كيلومتر تا راه اصلي مسجد سليمان- اهواز

  • راه فرعي به سوي جنوب به درازاي 52 كيلومتر تا راه اصلي مسجد سليمان اهواز كه از راه شوشتر به درازاي 85 كيلومتر به اهواز پيوسته است.

  • فاصله هوايي اين شهرستان تا تهران 463 كيلومتر است.

رودخانه کارون پس از عبور از مناطق کوهستانی در شمال شوشتر وارد دشت خوزستان میشود. در ابتدای شوشتر کارون به دو شاخه شطیط و گرگر تقسیم میشود که پس از طی مسافت کوتاهی در جنوب شوشتر کارون در منطقه شعیبیه مجددا این دو شاخه به یکدیگر می رسند رود خانه کارون در منطقه بند قیر به رودخانه دز ملحق میگردد که از آنجا به طرف اهواز جریان پیدا میکند. شهر شوشتر دارای آب و هوای گرم و مرطوب می باشد.

 

کشاورزی و دامداری :

شوشتر يكي از مراكز مهم كشاورزي ايران محسوب شده و محصولات عمده آن گندم، ذرت، حبوبات و صيفي جات است اين شهرستان به علت دارا بودن سدها، پل ها و آسياب هاي متعدد به صورت موزه تاسيسات مهار آب و استفاده از نيروي آن درآمده است. پس از كشاورزي دامداري نيز در اين شهرستان اهميت بسياري داشته است. دام و فرآورده هاي دامي و لبني از جمله توليدات اين بخش است. همچنين شوشتر يكي از قطبهاي مهم توليد آبزيان در سطح ايران بوده كه در حدود دو سوم کل ماهيان پرورشی استان خوزستان در شوشتر توليد و به بازار كشور عرضه ميشود.

عمده درآمد اهالی منطقه در حال حاضر از کشاورزی و صنايع تامین میشود این شهر علاوه بر خاک حاصلخیز، معدن گچ، آهک، شن و ماه دارد. مجتمع کشت و صنعت کارون و کشت و صنعت شعیبیه در این شهر قرا دارند.

 

 

زیر ساختها، صنايع و معادن :

دو واحد بزرگ صنعتي كشت و صنعت نيشكر کارون در اين شهرستان از جمله مهمترين مراكز صنعتي است كه توليد شكر را در اين منطقه بر عهده دارند.

 

طبيعت :

 

صنایع دستی و سوغات :

 

 

اقلیم و آب و هوا :

نمودار سالانه حداکثر دما و رطوبت در شهرستان