شهر قلعه خواجه

مرکز شهرستان اندیکا

شهرستانهای خوزستان

آبادان   امیدیه    اندیکا   اندیمشک   اهواز   ایذه   باغملک   باوی   بهبهان

خرمشهر   دزفول   دشت آزادگان   رامشیر   رامهرمز   شادگان   شوش   شوشتر

گتوند   لالی   مسجد سلیمان   ماهشهر   هفتگل   هندیجان   هویزه

اطلاعات شهر مرکز شهرستان

توضیحات

نام فعلی :

-

نامهای پيشين :

-

تاريخ اولين پيدايش :

-

جمعیت مرکز شهرستان (سرشماری 1385) :

-

فاصله جاده ای از تهران :

-

فاصله جاده ای از مركز استان (اهواز) :

-

ارتفاع از سطح دريا :

-

اطلاعات شهرستان

وسعت شهرستان (کیلومتر مربع) :

-

جمعیت شهرستان (سرشماری 1385) :

-

اقوام و طوايف ساكن :

-

گويش محلی :

-

تعداد بخش :

تعداد شهر :

-

تعداد دهستان :

-

تعداد آبادی مسکونی :

-

تعداد کل آبادی ها :

-

 

مسجد سليمان را شايد بتوان اولين شهر پارسي در خوزستان و جنوب غرب ايران ناميد. اين منطقه در 145 كيلومتري شمال شهر اهواز قرار دارد و نام آن برگرفته از تختگاه تاريخي سر مسجد و آتشكده است. در دوره عيلام احتمالا جزيي از ايالات سيماش بوده است. بعدها به واسطه ضعف عيلاميان مسكن پارسيان شده و در دوره هخامنشيان با نام پارسوماش شناخته شده است. آثار به جا مانده از اين ناحيه حداقل به هزاره پانزدهم پيش از ميلاد برميگردد.

مسجد سليمان مركز تحولات شگرفي در عرصه اقتصاد ايران بوده است كه از آن ميتوان پالايشگاه بي بي يان (قديميترين پالايشگاه نفت در ايران و خاورميانه) اشاره نمود.

 

مکان هاي ديدني و تاريخي

 از جمله مهمترين ديدني هاي شهرستان مسجد سليمان عبارتند از :

  • صفه سر مسجد

  • بردنشانده

  • نقش برجسته هاي بيشمار و بازرفت

  • قبرستان انگليسيها و ارامنه

  • چاه نفت شماره يك

  • پالايشگاه نفت بی بیان (اولین پالایشگاه نفت ایران)

  • شهر بنه وار

  • بقعه امامزاده شاه ابوالقاسم

  • بقعه امامزاده بابااحمد

  • بقعه هفت شهيدان

 

صنايع و معادن

علاوه بر صنعت نفت که سبب گسترش تاسيسات نفتي در اين منطقه شده است كارخانه هاي متعدد ديگري از جمله كارخانه گوگرد سازي، كارخانه تانك سازي و كارخانه تصفيه شكر از نيشكر را نيز ميتوان در اين ناحيه نام برد. عمده ترين معادن اين شهرستان نفت، گچ و سنگ هاي ساختماني هستند.

 

کشاورزي و دامداري

كشاورزي در اين منطقه به صورت ديمي و آبي انجام ميشود. عمده ترين محصول كشاورزي مسجد سليمان گندم و جو بوده و قسمتي از اين منطقه را مزارع ديم گندم و جو تشكيل ميدهد.

 

مشخصات جغرافيايي

مسجد سليمان با 6327 كيلومتر مربع مساحت، در شمال شرقي استان خوزستان واقع شده و مركز آن شهر مسجد سليمان است. اين شهرستان از شمال به استان چهارمحال و بختياري و دزفول، از شرق به استان چهارمحال و بختياري و شهرستان ایذه، از غرب به شهرستان هاي شوشتر و اهواز و از جنوب به شهرستان رامهرمز محدود ميشود. شهر مسجدسليمان با 6/27 كيلومتر مربع مساحت در 150 كيلومتري شمال شرقي اهواز بين 31 درجه و 59 دقيقه پهناي شمالي و 49 درجه و 17 دقيقه درازاي شرقي نسبت به نصف النهار گرينويچ قرار دارد و بلندي آن از سطح دريا 260 متر برآورد شده است. رودخانه کارون از اين شهرستان ميگذرد و آب و هواي آن گم و مرطوب است.

راه آسفالته اصلي به سوي شمال غربي و از آنجا به سوي جنوب غربي به درازاي 135 كيلومتر تا اهواز و راه آسفالته فرعي به سوي جنوب شرقي تا مركز شهرستان رامهرمز به درازاي 102 كيلومتر از جمله راه هاي دسترسي به اين ناحيه هستند.

 

وجه تسميه و پيشينه تاريخي

آثار و بقاياي يك پرستشگاه قديمي كه قبلا به گفته گيرشمن به دوره هاي پيش از ساسانيان مربوط است، در اين شهر كه قبلا مردم بومي آن را مسجد سلمان يا سليمان ميگفتند موجب شد كه اين شهر مسجد سليمان نام گذاري شود. اين شهرستان در سده هاي وسطيتلغر ناميده ميشد و اين نام به سرزميني گفته ميشود كه از كنار رودخانه کارون تا زمين هاي شرقي چشمه نفت امتداد داشت. در اين ناحيه، قسمت بالايي آن رترك دز و پايين تر را مسجد سليمان ميخواندند. بلوك تلغر در قديم سرزمين آبادي بوده و روستاهايي داشته است.

ياقوت حموي ميگويد كه در حوالي ایذه (احتمالا مسجد سليمان فعلی) آتشكده اي بوده كه تا زمان هارون الرشيد فروزان بوده است. شركت نفت دارسي بناي شهر مسجد سليمان را در سال 1906 شروع كرد و چون اوين حفاري ه در ين منطقه ايرا به رسيد مرغوبيت آن توجه شرک را جل رده و رو ه ساتن ره ها و ند اه ا يگر نمودند و خانه هاي زيادي را براي کارکنان اروپايي، هندي و ايراني بنا کردند. چون كار در آنجا فراوان شد مردم بسياري از هر سو به اين منطقه آمده و اين سرزمين رو به توسعه و پيشرفت نهاد و اكنون از شهرهاي مهم صنتي خوزستان به شمار ميرود.

 مسجد سلیمان با مساحت 5882 کیلومتر مربع در حاشیه شرقی استان خوزستان محل حفر اولین چاه نفت ایران موسوم به چاه شماره یک بوده و به همین دلیل نقش بسیار مهمی در تاریخ رشد و شکوفایی استان و کشور دارد. این چاه توسط ویلیام ناکس دارسی انگلیسی حفاری شد و مسجد سلیمان را به صورت مرکز یک منطقه نفتی و صنعتی بزرگ در آورد.

مسجد سلیمان دیگر شهر بختیاری نشین خوزستان است که علاوه بر آتشکده ها و معابد باستانی، همچون سر مسجد و برد نشانده اطراق گاه زمستانی ایل بزرگ بختیاری بوده است. نام باستانی مسجد سلیمان پارسوماش بوده است. در دوره اسلامي به اين منطقه طَلقُر ميگفتند.

مهمترین آثار این شهرستان :

1-    اولین چاه نفت ایران در منطقه نفتون مسجد سليمان موسوم به چاه نمره يك

2-  برد نشانده : منطقه ای کوهستانی است که در 25 کیلومتری شمال شرقی مسجد سلیمان واقع شده است. صُُفه برد نشاده مستطیل شکل است و از سنگهای کوچک و بزرگ نتراشیده ساخته شده است.

3-  آرامگاه هفت شهیدان : بقعه هفت شهيدان بين جاده مسجد سليمان لالي در ميان گورستان و در كنار يك آبادي بزرگ واقع است. اين بقعه حياطي چهار گوش دارد كه در 4 طرف آن ايوان است و اطاقها و حجره هايي در اين ايوانها ساخته شده است. اين بقعه مدفن 7 شهيد است كه بقول محليها پسران آن امام موسي كاظم (ع) بوده اند برخي از آنان بانوان يا دختران شهدا بوده اند.

4-   تپه باستانی گلگیر : مربوط به هزاره دوم تا سوم قبل از میلاد

5-   سد شهید عباسپور بر روی رودخانه کارون و منطقه زیبا و دیدنی دریاچه پشت سد

6-  صُفه سلیمان (سر مسجد) : صفه سليمان سر مسجد بر فراز تپه سر مسجد مشرف به محله سر بيشه قرار دارد در اين محل بقاياي كاخ يا معبدي است كه اكنون جز تخته سنگهاي تراشيده نا منظم و سنگهاي باد بر و نيمه ستون هاي مدور شكسته و بقاياي مواد ساختماني چون سنگ و گچ و برخي ديوارهاي فروريخته سنگي و طاقها و نيم طاقها و قوس مانند هاي بام پوش و حمالهاي طاق چيزي از آن باقي نمانده است. این محل به صورت ایوان یا صفه ای میباشد و به همين دليل نام آن را صفه سليمان يا صفه سر مسجد گذاشته اند.

7-   منطقه حفاظت شده جنگلی شیمبار

8-   شهر بنه وار

9-   بابا احمد

مسجد سلیمان شهری است که در میان کوههای زاگرس در استان خوزستان واقع شده است و از نظر موقعیت جغرافیایی از شمال شرقی به شهرستان شوشتر و از شمال غربی تقریبأ به بخش لالی و از غرب به شهرستان ایذه و از جنوب به شهر اهواز ارتباط دارد.

اکثر جمعیت این شهر را ایل غیور بختیاری تشکیل میدهد که از تیره های گوناگونی تشکیل شده اند که بعنوان نمونه تعدادی از آنها عبارتند از :

  • زراسوند

  • الاسوند

  • اورک

  • موری

  • احمدخسروی

  • بابادی

  • باورصاد

  • شهنی

  • راکی

  • ملمولی

اولین چاه نفت ایران در این شهر بود. مناطق بکر و دست نخوردهای را میتوان در اطراف این شهر یافت. روستای اندیکا و لالی و دشت بزرگ از بخشهای مهم اطراف این شهر هستند.

یکی از تفریحگاهای وسیع و دیدنی این شهر منطقه ای بنام تمبی میباشد، و از نظر مکان تاریخی و باستانی بنایی بنام سرمسجد میباشد که در منطقه سرکوره ها واقع شده. مردم مسجد سليمان این شهر را با نام M. I. S میشناسند. که مخفف نام مسجد سليمان میباشد. که درآن زمان جهت نامه نگاریهای اداری به جهت طولانی بودن نام شهر، انگلیسیها از سه حرف M. I. S استفاده میکردند. مثل سه حرف A. W. Z بجای نام شهر اهواز.

اولین چاه نفت ایران دراین شهر درمنطقه ای بنام میدان نفتون در سال 1287 خورشيدي به نفت رسید بود که محل استخراج آن در منطقه دره خرسان که مردم آنجا به زبان عامیانه دره خرسون می نامند بود و در حال حاضر بصورت موزه جهت بازدید عموم میباشد که از طرف شرکت ملی نفت حفظ و حراست میگردد. گفتنی است یکی از عوامل بوجود آورنده شهر مسجد سليمان اکتشاف همین چاه نفت در این منطقه میباشد.

یادآور میگردد شروع حفاری این چاه درسال 1286 خورشیدی میباشد و خاتمه حفاری درسال 1287 خورشیدی بوده و از نظر عمق

 چاه 360 متر یا بعبارتی 1179 پا میباشد که میزان استخراج نفت از این چاه درآن زمان 36000 لیتر در روز که معادل 8000 گالن در روز بود و جالب توجه اینکه تمام نیروی محرکه و مکانیکی استخراج نفت از این چاه توسط نیروی بخار آب که اصطلاحأ STEAM میگفتند بود که در نوع خود در آن مقطع زمانی بسیار شگفت انگیز و بی نظیر بود، به تعبیری مسجد سليمان را در آن زمان، انگلیس کوچک مینامیدند و منازل و سبک معماری سازمانی شرکت نفت گویای این موضوع میباشد. حتی نامگذاری مناطق مسکونی شرکت نفت در این شهر گواه دیگری بر این مدعا میباشد. از جمله نامهای این مناطق، منطقه کمپ كرسنت و اسکاچ كرسنت است.

در سحرگاه پنج خرداد 1287 خورشيدي، چاه شماره يك مسجد سليمان در عمق 360 متري زمين به نفت رسيد. در آخرين روزهاي بيم و اميد، دو روز مانده به پايان هفتمين سال واگذاري امتياز نفت به دارسي، هنگامي كه سرمايه سنديكاي انگليسي اكتشاف نفت جنوب رو به كاستي نهاده و ميرفت تا پرونده كشف نفت در ايران براي هميشه مختومه گردد، آخرين ضربه هاي مته كوبه اي دستگاه شماره يك حفاري، سقف گنبدي مخزن آسماري را شكافت و صدايي مهيب همراه با فوران نفت، حفاران خسته را جاني تازه بخشيد.

رينولدز، صاحب منصب انگليسي، سراسيمه از خيمه اش بيرون آمد و آياتي از كتاب مقدس را بر زبان جاري ساخت. كارگران لهستاني گرداگرد چاه به پايكوبي پرداخته و كارگران بومي بانگ هي جار سر دادند.

اري، نيشتر حجامت كوليان سفيد پوست اروپايي، خون تيره زمين را در قشلاق رنگ پريده مسجد سليمان جاري ساخت تا آتشكده سرمسجد دوباره چهره برافروزد و روح سرگردان انسان نخستين بر فراز غار پبده، شاهد حركت هيولاهايي از جنس آهن باشد. بدين ترتيب انسان سنتي اين ديار با راز و رمز دنياي صنعتي خو گرفت و مرد و زن ايلياتي نيز به كاربردهاي تازه نفت سياه، واقف گرديدند ؛ مشك ها و پيت هاي مملو از نفت بر پشت استران و اسبان شناسنامه دار، كالاي قافله هاي كبود كوره راه هاي نفتي اين سوي زاگرس شد و مردان دبيت پوش، شانه به شانه نقشه برداران سبز چشم، در بيابان ها به نقشه كشي پرداختند تا چندي بعد خطوط مارپيچ لوله هاي رزوه اي، بر پهنه تپه ماهورهاي گچي، خزيدن آغاز كند و سر از درياهاي دور دست درآورد.

اندك اندك مسجد سليمان شهري شد، شهرستان! و گاري ها و ارابه هاي 6 اسبه حامل قطعات و لوازم صنعتي، در گذرگاه هاي ناهموار و پر فراز و نشيب اين شهر، به راه افتاده و معماران خوش دست، بر فراز هر بلندي، خانه اي از سنگ تراش بنا نهادند؛ بنگله ها و خانه ها و باغ ها برپا شدند و باشگاه هاي گلف و بيليارد و كريكت و ميدان هاي فوتبال و سواركاري خاطره بازي كودكانه هفت سنگ را از ذهن ها ربود و ترنم موسيقي موتزارت و بتهون، نواي ني شباني و دي بلال و برزيگري را از يادها برد. در اندك مدتي، چاه هاي نفت يكي بعد از ديگري حفر شد و انبارها و كارگاه هاي بزرگ برپا گرديد و خط آهن مسجد سليمان، ورك شاپ (Work Shop) چشمه علي را به انبوه آب هاي کارون در بند قير، متصل نمود تا تجهيزات و بارهاي گران كشتي هاي رودخانه پيما، بر محملي روانتر و شتابانتر رهسپار زادگاه نفت شود.

مردان جوياي كار از سراسر ايران به صرافت دست يافتن به درآمد ناشي از استخراج طلاي سياه، راهي اين ديار شدند و سادات قيري صاحبان اوليه چشمه هاي خود جوش نفت با اندك مقرري تاجران بزرگ، جامه و شبكلاه تازه گردانيده و از هيمنه صنعت سيال سياه، دوري جستند.

آري، اين گونه بود داستان پيدايش خارق العاده شهري كه شهرتش با عنوان نامانوس MIS، از مرزها گذشت و دومين شهر نفتي جهان نام گرفت. اكنون غبار زمان، رونق اوليه اين صنعت شهر استراتژيك دهه هاي نخستين قرن بيستم را از يادها برده است و مسافري كه براي اولين بار قدم به اين شهر مي گذارد، حيرت زده از خود مي پرسد : آيا تاجران بزرگ نفت را آن روزها، اندكي پرواي اين بود كه امروز، در آستانه يكصدمين سال كشف نفت، بر فراز يك مخزن تهي، مسجد سليمان شهري باشد بي رمق با خانه هايي مخروبه و نيمه متروك، پل هايي نيم ويران، تاسيساتي زنگار بسته، بخارهايي خاموش و آتشدان هايي افسرده و كوچه هايي كه شرمسار رهگذران ميشوند؟!