شهر دزفول

مرکز شهرستان دزفول

شهرستانهای خوزستان

آبادان   امیدیه    اندیکا   اندیمشک   اهواز   ایذه   باغملک   باوی   بهبهان

خرمشهر   دزفول   دشت آزادگان   رامشیر   رامهرمز   شادگان   شوش   شوشتر

گتوند   لالی   مسجد سلیمان   ماهشهر   هفتگل   هندیجان   هویزه

اطلاعات شهر مرکز شهرستان

توضیحات

نام فعلی :

-

نامهای پيشين :

-

تاريخ اولين پيدايش :

-

جمعیت مرکز شهرستان (سرشماری 1385) :

-

فاصله جاده ای از تهران :

-

فاصله جاده ای از مركز استان (اهواز) :

-

ارتفاع از سطح دريا :

-

اطلاعات شهرستان

وسعت شهرستان (کیلومتر مربع) :

-

جمعیت شهرستان (سرشماری 1385) :

-

اقوام و طوايف ساكن :

-

گويش محلی :

-

تعداد بخش :

تعداد شهر :

-

تعداد دهستان :

-

تعداد آبادی مسکونی :

-

تعداد کل آبادی ها :

-

 

معرفی :

شهرستان دزفول با مساحت 4672 کیلومتر مربع، در شمال استان قرار گرفته است. رودخانه دز مهمترین منبع تامین آب مصرفی کشاورزی، صنعتی و خانگی است. سد دز بر روی همین رودخانه از اولین و مهمترین سدهای کشور محسوب میگردد.

دزفول یا دژپل یکی از آبادترین شهرهای باستانی استان بوده که چه به لحاظ تاریخی و چه به لحاظ اقتصادی و کشاورزی رونق و رواج شایان توجهی در این استان داشته است. وجه تسمیه دزفول به سبب پلی میباشد که در این شهر با دوازده طاق و چشمه بر روی رودخانه دز به روزگار شاپور اول ساسانی بنا شده است. البته محققینی، همچون : اصطخری آن را پل اندامش نیز نام نهاده اند که وجه تسمیه شهر اندیمشک کنونی را تشکیل میدهد. در قرن چهارم هجری شهر دزفول به قصر روناش معروف بوده و مقدسی مورخ سرشناس از آن به نام شهر قنطره یعنی پل یاد میکند.

شبکه های عالی آبیاری و به کارگیری و مهار آب در جهت تولید انرژی به زیباترین شکلی برای آسیاب کردن غذای عشایر و ساکنین منطقه در بستر رود خروشان دز در نزدیکی پل خلاقیت های ویژه معماری این منطقه را میرساند. دزفول به زراعت نیل جهت رنگرزی سنتی و پرورش قلم نی شهره بوده که این فرآورده تا هند و قسطنطیه نیز صادر میشده است.

 

ديدنيهاي دزفول

  • آبشار شِوی

  • آرامگاه پیر رود بند

  • آرامگاه سبزه قبا

  • آرامگاه یعقوب لیث صفاری (شاه ابوالقاسم) : وي علیه ظلم و ستم خلفای عباسی به پا خاست و در شاه آباد خوزستان به علت بیماری در گذشت. آرامگاه وی در روستايی در 10 كيلومتري دزفول (سمت راست جاده دزفول) شوشتر واقع شده است. آرامگاه با گنبد مضرس ساخته شده و با توجه به مرمتهای مختلف، قديميترين قسمت آن مربوط به دوره سلجوقي است.

  • آسیابهای دزفول : ساخت آسیابهای اولیه در قرن 5 و 6 هجري قمری بوده است.

  • ايوان كرخه : در 18 كيلومتري جنوب غربي دزفول و كرانه غربي رود كرخه باقيمانده كاخي آجري از دوره ساساني كه محليان آن را كوت كرخه مي نامند واقع شده ايوان كرخه آثار تالار با شكوهي از دربار شاهان ساساني را همچنان در خود حفظ كرده گرداگرد اين ايوان بارويي نيز به چشم مي خورد.

  • بازار قديم شهر

  • بافت زيباي معماري سنتي و بناهاي قديمي

  • بقایای شهر باستانی گُندی شاپور (دوره ساسانی)

  • آرامگاه محمد بن جعفر طيار

  • پل ساساني (با 14 دهانه اصلي و 12 دهانه فرعي)

  • پل قدیم دزفول : پل قديم دزفول با بيش از 1740 سال قدمت مربوط به دوره ساساني است. اين پل به منظور عبور ارابه هاي جنگي در جنگ اپود بين والرين امپراتور روم و شاپور اول ساخته شده بود. بنای پل بر روی پایه های قدیمی پل ساسانی بنا شده، این پل در مرکز شهر دزفول واقع گردیده است. و در دوره هاي مختلف تاريخي از جمله صفويه و قاجاريه و در اين عصر مرمت و بازسازي شده است.

  • تپه چغا میش : تپه چغاميش در دشتي در حدود 40 كيلومتري جنوب شرقي دزفول واقع است. كاوشهاي علمي در اين تپه از سال 1341 خورشيدي شروع و تا سال 1349 خورشيدي بطول انجاميد.

  • خانه قديمي تيز نو (محل اداره ميراث فرهنگي دزفول) : در دوره قاجاریه بنا گردیده است و با دو بخش بیرونی و اندرونی ساخته شده است.

  • شهر قديمي جنديشاپور (اولين مركز دانشگاهي ايران)

  • مجموعه تاريخي شاه ركن الدين

  • محوطه هاي يپش از تاريخ

  • مسجد جامع دزفول : این بنا مربوط به اوایل دوره اسلامی

  • مسجد لب خندق : اين بنا در شهر دزفول واقع شده و از مساجد بزرگ و قديمي شهر است. بناي کنوني مسجد مربوط به دوره قاجاريه و بعد از آن است و مشتمل بر سردر صحن نسبتا وسيع ايوان گلدسته شبستان هايي با پوشش طاق و گنبد بر روي پايه هاي آجري و تزيينات کاشي کاري است. قديميترين تاريخ موجود در بنا سال 1177 هجري قمري است و مربوط به سنگ قبري است. آثار تاريخ دار بنا مورخ 1322 هجري قمري است و مربوط به تعميرات و تزيينات آن است.

  • مناطق حفاظت شده حیات وحش دز

 

صنايع دستي

فرآورده هاي چوبي، نمدمالي، گيوه دوزي، سبدبافي، خراطي، نازك كاري چوب از قبيل قليان، زيرقليان، شمعدان، چوب لباسي، نمكدان و زيرسيگاري از جمله صنايع دستي مردم شهرستان دزفول به شمار ميآيد.

از ديگر صنايع اين منطقه ميتوان ورشوسازي را نام برد. در شهرستان دزفول كارگاههاي ورشوسازي نيز داير است و در آنها وسايل چاي خوري و سيني و منقل تهيه ميشود. قلمزني روي طلا و نقره و زرگري نيز در اين شهرستان رواج دارد.

 

صنايع و معادن

صنايع كارخانهاي دزفول بسيار زياد و متنوع است. كارخانه هاي گچ پاكتي، موزاييك سازي، آجر سفال، آجرهوفمن، لوازم ساختماني، قير سازي، بافندگي، توليد پوشاك، توليد مواد غذايي، يخچال و فريزر سازي، توليد تيرچه و بلوك ساختماني، تهيه و توليد منبع هاي فلزي، اطاق سازي كاميون و وانت، ساخت ادوات كشاورزي، سنگبري آهك پزي و انواع كارخانه هاي صنايع غذايي از قبيل كمپوت سازي، توليد ماكاورني، توليد شكر و … در اين شهرستان فعاليت دارند. معادن شن و ماسه كه تحت نظارت دولت است در 3 مسير زير قرار دارد:

1-معدن مسير رودخانه دز واقع در جنوب شهر دزفول

2-معدن گلال كهنگ واقع در 21 كيلومتري جنوب شرقي دزفول

3-معدن مسير رود كرخه واقع در 22 كيلومتري غرب دزفول

 

کشاورزي و دامداري

كشاورزي در اين شهرستان در رده بالايي از توليد قرار گرفته و شغل اصلي اهالي دزفول به شمار ميرود. دشت حاصل خيز دزفول و وجود رودخانه هاي مهمي از قبيل دز و کرخه باعث شده که انواع توليدات کشاورزي و باغداري از قبيل گندم، جو، برنج، بنشن، نباتات علوفه اي، پنبه، تره بار، چغندر قند، نيشكرو مركبات مختلف به خصوص پرتقال در اين ناحيه به دست آيد. نوع كشت غالبا آبي است و روش كشت به دو صورت مكانيزه و نيمه مكانيزه انجام ميشود. علاوه بر اين دو مركز كشت و صنعت مدرن و بزرگ در حوالي دزفول و دو مركز تحقيقات كشاورزي در سطح اين شهرستان مشغول فعاليت هستند. دامداري نيز در شهرستان دزفول بسيار فعال بوده و شامل پرورش گوسفند، بز، گاو، گاوميش، شتر و انواع طيور بومي ميشود. همچنين دامداري هاي صنعتي به تعداد بيش از ده واحد در نقاط مختلف اين شهرستان داير شده كه شامل شش واحد گاوداري هاي شيري و چهار واحد پروار بندي ميشود. اين دامداري ها به صورت مدرن و با امكانات خوب اداره ميشوند.

 

مشخصات جغرافيايي

شهرستان دزفول يكي از شهرستان هاي استان خوزستان است كه از شمال به شهرستانهاي اندیمشک و اليگودرز (استان لرستان) از شرق به بخش هاي لالي (شهرستان مسجد سليمان) و گتوند (شهرستان شوشتر) و از جنوب و غرب به شهرستان شوش محدود ميگردد. شهرستان دزفول از 2 بخش مركزي و سردشت تشكيل شده است. در اين شهرستان تنها منطقه شهري دزفول به عنوان مركز شهرستان محسوب ميشود. شهر دزفول مركز شهرستان دزفول از نظر جغرافيايي در 48 درجه و 24 دقيقه درازاي شرقي و 32 درجه و 22 دقيقه پهناي شمالي و در ارتفاع 140 متري از سطح دريا واقع شده است.

آب و هواي شهرستان دزفول گرم و خشك است و مهمترين رودخانه آن دز است. شهرستان دزفول داراي يك فرودگاه بوده و خط آهن سراسري كشور نيز از اين شهر عبور ميكند و راه هاي زميني دزفول عبارتند از:

  • بزرگراه دزفول – اندیمشک به درازاي 10 كيلومتر

  • راه آسفالته اصلي دزفول – شوشتر به درازاي 67 كيلومتر

  • مسير آسفالته دزفول – لالي به درازاي 85 كيلومتر

 

وجه تسميه و پيشينه تاريخي

دزپل يا دژپل را در اصطلاح محلي دزفيل و دژپيل گويند و معرب آن دسفول است. دزفول در زمان ساسانيان همزمان با ساختن پلي در كنار آن بر روي دز به منظور برقراري ارتباط بين پايتخت جديد يعني جنديشاپور و شوشتر بنا شده است. دز به معني قلعه ميباشد و احتمالا نام دزفول يا دزيل از نام همان پل مشتق شده است. دزفول در اصل انداميش نام داشت و تا اوايل قرن سيزدهم نيز به همين نام بوده است. شهر دزفول در روي تپه اي به ارتفاع 210 متر از رودخانه بنا شده و سرداب هاي عميق دارد. دزفول مانند شوشتر مدتها تحت الشعاع جنديشاپور بود و پس از ويران شدن آن رونق يافت. سپس به سبب عدم توجه به تعمير شبكه آبياري درعهد ساساني آسيب ديد. دزفول از هجوم مغول محفوظ ماند اما بعدها تحت فرمان ايلخانان درآمد و در مقابل امير تيمور مقاومتي نشان نداد. نادر شاه چند بار به دزفول آمد و براي حفظ آن در مقابل لرها، قلعه دز شاه را در چند كيلومتري شمال شرقي شهر بنا نمود. در طول تاريخ بعد از اسلام دزفول گاهي آباد و گاهي ويران گرديد اما پيشرفت واقعي آن پس از ايجاد سد دز در 30 سال اخير به وجود آمد. دزفول در طول جنگ تحميلي عراق بر عليه ايران آسيب هاي زيادي ديد و بارها مورد اصابت موشکهای عراق قرار گرفت. ویرانیهای ناشی از جنگ تحمیلی کاملاً در سالهای پس از جنگ ترمیم ده و اكنون ه زيباي و آبادي ك شهرستان عموي است.

دزفول از شهرهای استان خوزستان در جنوب غربی ایران است که بر روی رودخانه دز واقع شده است. نام دزفول برگفته از پل دژ مانند آن است. همچنین دزفول را به معنی کشت باقلا در کنار دز نیز خوانده اند (فول به معنی باقلا) دزفول همچنین در گویش محلی به نامهای دٍزفیل (Dezfil)، دسپیل (Despil) و دٍسفیل (Desfil) نیز خوانده میشود. دژ پل هم تعبیر دیگری بر شهر دزفول است.

مناطق اطراف دزفول در حدود ۲۰۰ سال زیستگاه مردم این نواحی بوده است. آرامگاههای تاریخی بسیار زیادی از ۱۲۵۰ سال بعد از میلاد مسیح تا حدود ۱۰۰سال بعد از آن در این منطقه وجود دارند. آثار باستانی بسیار کمی از کشفیات این منطقه بدست آمده که در موزه های شهر موجودند. مساجد و آرامگاههای بسیاری ار سده های ۱۸ تا ۱۹ هجری در شهر وجود دارند. دزفول دومین مرکز تجاری شمال خوزستان است که از طریق آن با استان لرستان ارتباط تجاری برقرار بوده است. هم اکنون چند صنعت کوچک و متوسط در این شهر به تولید مشغولند. اندیمشک بر کناره راه ارتباطی تهران اهواز (مرکز استان خوزستان) واقع است و دزفول هم در کنارش.

جاذبه جالب توجه شهر پل ۱۲ متری (۳۵ فوتي) و مثلثی شکل آن است که عرض رودخانه دز را می پیماید. تاریخ دانان معتقدند که تاریخچه این پل به قرن دوازدهم بعد از میلاد مسیح برمی گردد و همچنین قسمت اعظم آن در قرون ۱۵ و ۱۶ بعد از میلاد بازسازی شده است. این پل از سه طاق تشکیل شده است که طاق وسط آن طول بیشتری دارد.

شهرستان دزفول هم اکنون بعد از اهواز بزرگترین شهر استان خوزستان میباشد.

 

ديدنيها، گردشگری و میراث فرهنگی :

صنایع دستی و سوغات :

زیر ساختها، صنايع و معادن :

کشاورزی و دامداری :

مشخصات جغرافيايی :

وجه تسميه و پيشينه تاريخی :

طبيعت :

دوران انقلاب اسلامی :

دوران دفاع مقدس :

دستاوردهای انقلاب اسلامی :

اقلیم و آب و هوا :

نمودار سالانه حداکثر دما و رطوبت در شهرستان