شهر اهواز

مرکز شهرستان اهواز

شهرستانهای خوزستان

آبادان   امیدیه    اندیکا   اندیمشک   اهواز   ایذه   باغملک   باوی   بهبهان

خرمشهر   دزفول   دشت آزادگان   رامشیر   رامهرمز   شادگان   شوش   شوشتر

گتوند   لالی   مسجد سلیمان   ماهشهر   هفتگل   هندیجان   هویزه

اطلاعات شهر مرکز شهرستان

توضیحات

نام فعلی :

-

نامهای پيشين :

-

تاريخ اولين پيدايش :

-

جمعیت مرکز شهرستان (سرشماری 1385) :

-

فاصله جاده ای از تهران :

-

فاصله جاده ای از مركز استان (اهواز) :

-

ارتفاع از سطح دريا :

-

اطلاعات شهرستان

وسعت شهرستان (کیلومتر مربع) :

-

جمعیت شهرستان (سرشماری 1385) :

-

اقوام و طوايف ساكن :

-

گويش محلی :

-

تعداد بخش :

تعداد شهر :

-

تعداد دهستان :

-

تعداد آبادی مسکونی :

-

تعداد کل آبادی ها :

-

 

نام اهواز بعنوان قديميترين شهر خوزستان و مركز اين استان در كتيبه هاي باستانی از جمله توسط مورخان يوناني ثبت شده است. اهواز در زمان پادشاهان عيلام شهري آباد و پرجمعيت بوده كه به گواه تاريخ در حملات آشور بانيپال يا اسكندر مقدوني ويران شده است. اين شهر بر خلاف ظاهر جديد آن كه از دوره ناصرالدين شاه قاجار شكل گرفته ريشه در تمدن هاي عيلامي، اشكاني و ساساني دارد.

 

جغرافياي اهواز

شهرستان اهواز مرکز استان خوزستان و هفتمین شهر بزرگ ایران از نظر جمعیت است. شهر اهواز در بخش جلگه ای خوزستان واقع شده و ارتفاع آن از سطح دريا 18 متر میباشد. مساحت شهر اهواز 20477 هکتار است که فقط 6923 هکتار آن در بافت شهری قرار گرفته است طبق آمار رسمی دولت ایران در سال 1375 خورشیدی جمعیت شهر اهواز 854916 نفر است.

مهمترين منابع آبي شهرستان اهواز را رودخانه ها تشكيل ميدهند كه مهمترين آنها رود کارون از زردكوه بختياري سرچشمه گرفته و پس از گذشتن از مسيري طولاني در شمال شهر شوشتر به دو شاخه تقسيم و با عبور از دو سوي شوشتر مجددا بهم متصل شده و تا اهواز و پس از به ترتيب خرمشهر، آبادان، اروند رود و خليج فارس ادامه مييابد. رودخانه کارون، بلندترین و پرآب ترین رود ایران اهواز را به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم نموده است. علاوه بر رودخانه کارون رودخانه هاي مهم ديگري مانند دز، كرخه، شاهور و كوپال نيز در اين شهرستان جريان مييابد. همچنين خور، شاوور، ماله، نهر بهره، نهر شاهور و نهر گاهن نيز به شكل فصلي در اين شهرستان جاري هستند.

بيشتر نقاط شهرستان اهواز دشت است و در بعضي از بخش هاي شمالي آن ارتفاعاتي ميتوان ديد ولي به طور كلي ارتفاعات چندان مهم و مرتفعي ندارد.

 

اقتصاد، تجارت و صنعت

اقتصاد شهرستان اهواز بر محور صنعت، كشاورزي و حمل و نقل استوار است. از دير باز كشاورزي در حوالي اهواز رواج فراوان داشته و از ديرباز زمينهاي رسوبي و حاصل خيز اهواز بوسيله سدهاي بزرگ بند قير و سد اهواز آبياري ميشده اند. در ساليان اخير با بستن سدهاي کارون يك، دو و سه اراضي فراواني چه در شهرستان اهواز و چه در كل خوزستان به زير كشت رفته اند.

از عمده ترين فرآورده هاي كشاورزي اهواز خرما، نيشكر، گندم، جو، برنج، تره بار را ميتوان نام برد كه از اين ميان خرما، نيشكر و تره بار جنبه صادراتي نيز دارند. دامداري نيز از فعاليت هاي قابل توجه اين شهرستان به شمار ميرود كه البته از توليدات دامي، 80 درد به مصرف نيازمندي هاي ملي ميرسد و مازاد آن به شهرهاي مجاور صادر ميگردد.

از نظر صنعتي شهرستان اهواز شاهرگ حياتي استان خوزستان محسوب ميشود. در اين شهر كارخانه ها و كارگاه هاي بزرگ صنايع سنگين و زيربنايي، غذايي، معدني، فلزي، شيميايي و كارخانه هاي وابسته به صنعت نفت تاسيس شده است. رونق كشاورزي و صنايع در منطقه سبب رونق بازرگاني شده و انواع توليدات صنعتي از قبيل ورق آهني، لوله، پروفيل، پارچه، مخازن تحت فشار و مبدلهاي حرارتي، انواع آهن آلات، نفت و توليدات كشاورزي و دامي به ويژه گندم، جو، تره بار و خرما از مهمترين صادرات اين منطقه محسوب ميشود.

 

وجه تسميه اهواز و خوزستان

اهواز قديميترين شهر خوزستان است كه در كتيبه هاي باستانی از آن نام برده شده است. به گواه مورخان يوناني در زمان عیلامیان در ناحيه شرقي شهر كنوني اهواز مردماني به نام اوكسي ساكن بوده اند كه يونانيان سرزمين آنان را اوکسین خوانده اند. اوکسین احتمالا تلفظ یونانی واژه محلي اوژ یا هوژ است. در زمان هخامنشیان اين سرزمين هووج، خوجستان یا همان هوجستان ناميده می شود و داریوش کبیر در کتیبه بیستون از خوزستان با نام هووج ياد كرده. به احتمال زياد اهواز در محل قديم شهر تاريانتا بنا شده است. اردشیر بابکان موسس سلسله ساساني، تاريانا را از نو ساخت و آن را هرمزد اردشير ناميد. خوز در زبان عیلامی به معنی نیشکر و خوزستان به معناي شکرستان است. ولي پس از ورود اعراب به ايران كلمه هوز به صورت جمع و بر وزن افعال به شكل اهواز متداول شده است.

به هر حال در دنياي قديم نام اهواز ا تجارت كلاي شكر و پارچه در همه جهان مترادف بود و به همين جه بعد ا حمله اعراب به ايران نام آن به سوق الاهواز يني بازار هزي ه تبديل د.

 

تاريخ اهواز پيش از اسلام

اهواز پیش از اسلام : برخي مورخين بناي اهواز را به اردشیر بابکان و عده اي نيز به دوران حكومت شاپور اول و دسته اي ديگر به دوران هخامنشيان نسبت ميدهند.

اشكانيان : در زمان اردوان چهارم از سلسله اشکانی اهواز مدتی پایتخت بوده است. در جنگ اردشیر بابکان و اردوان پنجم که در رامهرمز صورت گرفت و اردشیر بر اردوان غلبه کرد اهواز صدمات بسیاری دید.

ساسانيان : اردشیر بابکان موسس سلسله ساسانیان در محل قدیمی شهر اهواز دو شهر بنا نهاد که در یکی از آنها بازاریان سکونت داشتند و در دیگری بزرگان و اشراف. در زمان ساسانیان بویژه در زمان اردشیر بابکان و پسرش شاپور اول بر روی کارون در حدود اهواز سدهای زیادی ساخته شد از جمله سد اهواز یا بند اهواز که به سد خدا آفرین هم معروف بود و توسط اردشیر بابکان ساخته شد. کانالهای آبیاری و نهرهای متعددي که از سد مذکور سرچشمه گرفته بود باعث آبیاری کشتزارها و نخلستانها و در نهایت سرسبزی و خرمی اهواز شده بود مثل نهر شاهجرد که در بالای سد اهواز از کارون جدا می شد و از داخل بخش قدیمی شهر عبور می کرد و آن را به دو بخش تقسیم می کرد : بخشی که بین نهر شاهجرد و رود مسرقان (گرگر) بود که اصل شهر اهواز و در واقع هسته اولیه و بافت قدیمی شهر و در حدود کوهپایه واقع شده بود.

حدود محله کارون کنونی اهواز و منبع آب و بازار و مسجد جامع شهر آنجا بود لذا آن را مدینه یا شهر می گفتند و در قسمت شرق نهر شاهجرد بود و قسمت دیگر به نام الجزیره یا جزیره که بین شاهجرد و کارون اصلی واقع شده بود نامیده می شد و در واقع بخش غربی اهواز قدیم بود (حدود بخش مرکزی و کنونی شهر مثل باغ شیخ و نادری و 30 متری و باغ معین و خیابان24 متری) آثار نهر شاهجرد هم اکنون در محله اهواز قدیم کنونی بین خزعلیه (خرمکوشک) و اهواز وجود دارد.

تاريخ اهواز پس از اسلام

در وقایع اسلامی اهواز بدست ابوموسی اشعری والی بصره به فرمان عمر بن خطاب در سال 17 هجری قمری فتح شد. در اثر این حمله بخش اشرافی نشین شهر که به هرمز اردشیر موسوم بود به کلی ویران شد ولی بخش بازاری آن باقی ماند و این بخش همان اوژ یا هوز است که در قرن اول هجری به نام اولیه اهواز خوانده می شد. در زمان آل بویه اهواز به تصرف آنان درآمد و تحت حکومت آل بویه قرار گرفت. در سده 4 هجری عضدالدوله دیلمی (فنا خسرو) اقدام به مرمت و آبادانی اهواز کرد و شبکه های آبیاری را مرمت کرد و پل معروف اهواز را از نو ساخت. اهواز در این دوره به حدی آباد و حاصلخیز شد که مقدسی آن را انباره بصره گفته است.

محله شرقی اهواز در این دوره بنا و با پلی جزیرهای که در میان کارون به نام دجیل قرار داشت به محله ناصری بعدی وصل شد. یاقوت حموی و حمزه اصفهانی و مقدسی گویند : اهواز قدیم به وسیله نهر شاهجرد به دو محله بزرگ تقسیم شده بود محله غربی که بین رودخانه و نهر شاهجرد واقع و جزیره خوانده می شد و محله شرقی که در پای کوه و بازار و مسجد جامع در آن بنا شده بودند و به اصطلاح شهر یا مدینه خوانده می شد. نهر شاهجرد در بالای سد اهواز از کارون جدا و روی بطرف شکاره کنونی میرفت. لفظ اوباره که اکنون محلی است در اهواز در جنوب خیابان 30 متری به معنی آب باره و محل عبور آب است که یادآور همان نهرهای شاهجرد و غیره است.

ابن منشاد مینویسد : اهواز شهر بزرگی است، مردمش زرتشتی و مسلمان و انبار کالاها و فرآورده های خوزستان شکر، بافته های پشمی، جامه های دیبا، پارچه های کنفی و دیگر محصولات را از همه شهرهای ایران به اهواز میآورند و از این شهر و به وسیله کشتی از راه خلیج فارس به هندوستان و چین و از راه بصره و عراق و اصفهان به سایر کشورهای جهان حمل میکنند. بازرگانان و سوداگران و بیگانگان در این شهر سود بسیار میبرند. نام اهواز با کالاهای شکر و پارچه، در همه جهان مشهور و به بزرگی موصوف بود و به همین جهت عربها این شهر را سوق الاهواز نامیده اند.

از قرن ششم به بعد به علت خراب شدن سدهاي پايه گذاري شده به دست ساسانيان از جمله سد شادروان و نيز جنگ ها و اغتشاشات داخلي و بروز بیماریهای وبا و طاعون، كه مانع بازسازي سدها يعني عامل اصلي حيات اقتصادي منطقه بوده اهواز رو به ويراني گذاشت.

 

قاجاریه و رونق مجدد اهواز

در سال 1300 هجری قمری همزمان با حفر کانال سوئز و توجه اروپائیان به كشتيراني و مبادلات تجاري با خاورميانه، اهواز اهميت تازه ای براي دولت مركزي يافت. ناصرالدین شاه قاجار از این فرصت برای گسترش کشتیرانی بر روی رود کارون استفاده کرد و با صدور مجوز کشتیرانی بین المللی در قسمت پائین دست رودخانه کارون (حد فاصل اهواز کنونی تا خلیج فارس) که 120 سال پیش به اجرا رسيد باعث استقبال فراوان بازرگانان اروپایی خصوصاً انگلیسی ها و بدنبال آن ساخت تجارتخانه و اقامتگاه برای کارکنان مربوطه در محل اهواز گردید. احياء تجارت به اين منوال در اين منطقه باعث شد تا بازرگانان سنتی خوزستان از شوشتر، دزفول، بهبهان، بوشهر و سایر شهرهای اطراف به اهواز شتافتند و هر یک بدنبال تدارك تجارتخانه خانه و انبار تدريجاً رونق روزافزون اهواز را موجب گردند. شركتهاي كشتيراني نيز در جنوب اهواز انبارها و مغازهاي چند بنا كردند كه دولت هم براي امنيت آنها قلعه اي را بنا كرد.

حسینقلی خان نظام السلطنه مافي حکمران اهواز در اواخر عهد ناصرالدین شاه به اين منظور در نزدیکی دهکده قديمی اهواز (منطقه عامري فعلی) و در پائین صخره های سنگی موجود در بستر رود کارون كه مانعي طبيعي براي خط كشتيراني در مسير کارون بوده است، بندر و اسكله اي برای کشتیها بنا نموده و آن را بندر ناصری نام نهاد. بقاياي اين بارانداز تا سالياني پيش در منطقه قديمي باغ معين اهواز همچنان به چشم ميخورد.

در این میان حاج معین التجار بوشهری که مجوز کشتیرانی در بالادست کارون را نیز از ناصرالدین شاه قاجار گرفته بود بازار و کارونسرایی در ساحل رودخانه کارون تاسیس نمود كه بقاياي آن همچنان در كنار پل سفيد به چشم ميخورد. معين التجار همچنین برای سهولت نقل و انتقال کالا میان کشتی های پهلو گرفته در دو سوی صخره كه مانعي طبيعي بشمار مي آيد، خط آهنی تاسيس نمود كه با واگن اسبی كالا و بار را جابجا مينمود. اين واگن اسبي كه از سراي معين التجار تا منطقه موسوم به خزعليه امتداد داشت تا حدود سال 1311 خورشيدي يعني تاسيس راه آهن سراسري ايران كه از اهواز نيز ميگذرد همچنان دائر بوده است. این تحولات در حقیقت در دهکده ای صورت میگرفت که یادگاری از اهواز کهن كناره رودخانه کارون بود.

 

اهواز در دوران مدرن

اهواز امروزین پس از پشت سر گذشتن 8 سال دفاع حماسه آتش و خون دورا جدیدی ر جربه میکند. ثبات سیسی و اقصاد پس ز جنگ تمي و روق مجدد شریانهای حیاتی استا م نع فت، اورز، صناع سنگین، ترازیت جاده ای و ریلی و دیای کاا مرکز آموزش عالی مهم و در سالهای اخیر گردشگری طبيعي، گردشگري باستانی و گردشگري دفاع مقدس باعث شده تا افق آینده اهواز از هر زمان درخشانتر جلوه کند.

 

صنايع و هنرهاي دستي

در اهواز 50 كارگاه نقره كاري موجود است كه لوازم آن با سبك مخصوص تهيه ميشود كه مورد توجه مشتريان است. عبدالغفار نجم الملك در سفرنامه خوزستان خود ميگويد: صنعت زرگري در تمام خوزستان رواج دارد، حتي در دهات و كپرهاي فقير و بيشتر براي ساختن گوشواره و آويز بيني و طوق گردن و خلخال و دست برنجي كه فقير و غني استعمال ميكنند. از ديگر صنايع دستي اهواز ميتوان مسگري، نمدمالي، عبا، حصير و بوريا و گليم بافي را ذكر نمود. همچنين نوع خاصي از زرگري و طلاسازي بومي در اهواز توسط صابئيان مندابی (پيروان حضرت يحيي ع) متداول است كه از نمادها، سمبلها و سبكهاي خاص خود برخوردار است.

 

مكانهاي ديدني اهواز عبارتند از :

  •  آرامگاه علی بن مهزیار اهوازی : این آرامگاه كه قدمت آن به قرنهاي اوليه اسلامي باز ميگردد در منطقه موسوم به اهواز قديم و كناره رود کارون واقع شده است. علی ابن مهزیار اهوازی از فقهای بزرگ شیعه میباشد و از شاگردان نهمین پیشوای شیعیان، امام محمد تقی (ع) میباشد.

  • بافت قديمی شهر اهواز در محله عامری

  • بلوارهای ساحلی جديد

  • بيمارستان امام خمينی (ره) يا جنديشاپور : اولين بيمارستان در اهواز بعد از رونق فعلی

  • پارك جنگلی 200 هکتاری شهروند

  • پارك جنگلی گمبوعه جاده حميديه

  • پارك دولت : در بلوار ساحلي كيانپارس و شمال پل هفتم

  • پارك شهر بازی ميدان آزادگان

  • پارك شهيد سبحانی بلوار قدس

  • پارك قوری - گلستان

  • پارك كوهساران منبع آب حصير آباد

  • پارك لاله

  • پارك هجرت ميدان راه آهن

  • پارك هفت جام نرگس

  • پل بند شادروان اهواز

  • پل سفید (پل معلق) : این پل زيبا بعنوان چهارمین پل فلزی معلق دنیا بر روی رودخانه کارون در مركز شهر اهواز قرار گرفته است. پل سفید در دوره پهلوي اول توسط شرکت سوئدی سنتاپ به بهره برداری رسید. این پل با دو كمان بزرگ فلزي خود هم اکنون بعنوان نماد شهر اهواز شناخته میشود. پل معلق دومين پل شهر اهواز است در سال 1315 افتتاح شد اين پل يكي از زيباترين پلهاي ايران محسوب مي شود

  • پل سیاه (پل پيروزي) : اين پل اولين پل اهواز و قديميترين پل راه آهن است كه دو قسمت شرق و غرب اهواز را به يكديگر وصل ميكند. سال تكميل اين پل 1308 خورشيدي است. این پل برای اتصال راه آهن سراسری بندر امام با بندر ترکمن در اهواز و بر روی رودخانه کارون ساخته شد. پل سياه با 1050 متر طول هم اكنون طولاني ترين پل رودخانه کارون بشمار مي آيد.

  • پل كيانپارس (پل سوم) : اين پل بدليل قرار گرفتن در جاده كمربندي اهواز كه جاده ترانزيتي خليج فارس به مركز و شمال كشور ميباشد از مهمترين پلهاي استان خوزستان محسوب ميگردد. اين پل در بهمن ماه سال 1349 به بهره برداري رسيد و در زمستان سال 1380 مرمت و بازسازي شد.

  • پل گلستان : پل پنجم مسير خيابان دكتر شريعتي (30 متری) را به اتوبان گلستان متصل مي كند و در 1375 خرشيدي افتتاح شد.

  • پل پنجم (سلمان فارسی) : این پل در سال 1354 ساخته شده و ابتداي خيابان سلمان فارسي را به منطقه امانيه متصل ميكند.

  • پل هفتم : جديدترين پل احداث شده بر روي رود کارون در اهواز است كه از همه مرتفع تر ميباشد. اين پل با يك قوس عرضي و يك قوس ارتفاعي در محل صخره هاي بيرون زده از بستر کارون بنا گشته و دو محله كيانپارس و عامري را به يكديگر متصل مينمايد.

  • تالاب بامدژ : این تالاب زیستگاه فصلی پرندگان مهاجر میباشد.

  • خانه، کارونسرا و ساباط (گذر) معین التجار بوشهري : این مجموعه بنا در جوار رودخانه کارون در كنار پل سفيد فعلي در اهواز واقع شده که قدمت آن به اواسط دوران قاجار بر میگردد. معين التجار در دوران اوج تجارت و بازرگاني داخلي و بين المللي در اهواز كه به دليل رونق كشتيراني در کارون پديد آمده بود به گواه لقبش از بزرگان تجار و بازرگانان خوزستان بوده كه در جاي جاي شهرهاي تجاري خوزستان از جمله اهواز و شوشتر و بوشهر نام و يادگارهاي او مشاهده ميشود.

  • خرابه های شهر قديم هرمزد اردشير و سد اهواز

  • دانشکده سه گوش (ادبيات) : این بنا در ساحل شرقی رودخانه کارون و در كنار پل نادری (سلمان فارسی) قرار دارد. معماری دانشكده سه گوش كه در ابتدا بعنوان بانك تاسيس گرديد به همراه ساير بناهاي هم رده آن نظير برخي ديگر از ساختمانهاي دولتي آن عصر بيانگر شكل خاص ساختمانهاي بزرگ و شاخص عصر پهلوي اول ميباشد. ساخت بنای مذکور به سال 1315 هجري خورشيدي بر میگردد.

  • اسکله های تفريحی قايق سواري رودخانه کارون

  • قدمگاه خضر نبی (ع)

  • گورستان باستانی زرتشتيان : در کوهستان هاي شرق اهواز دخمه هايي در دل کوه تراشيده شده اند که مدفن زرتشتيان اهواز در دوران پيش از اسلام بوده است. وضع موجود دخمه ها چنين مينمايد که آنها ابتدا معبد بوده اند و بعدها به مدفن مردگان تبديل شده اند. نظير اين دخمه ها در کوه هاي شوشتر و رامهرمز نيز ديده ميشوند.

  • منزل ماپار (دوره پهلوی دوم)

  • هتل قو (اولين هتل استان خوزستان اواخر قاجاريه)

اولين های اهواز

  • امتياز حق كشتيراني در رودخانه کارون و توسعه تجارت در شهر و منطقه در عصر ناصر الدين شاه قاجار

  • کارونسراي شيخ خزعل (معين التجار)در زمان مظفر الدين شاه

  • اولین پل اهواز : پل سیاه یا پل پیروزی برای عبور قطار از بندر امام خمینی در خلیج فارس تا بندر ترکمن در دریای خزر

  • اولين پل سواره رو شهر اهواز بنام پل سفيد يا معلق بر روي رودخانه کارون در شهر اهواز در سال 1315

  • اولين ميدان شهر ميدان راه آهن در امانيه روبروي ساختمان اداره راه آهن

  • اولين سينمای شهر سينما ميهن (ديگر اسامی آن ساحل و صحرا) در سال 1318

  • كشف اولين چاه نفت در شهر اهواز در سال 1292 هجري شمسی در ناحيه صنعتی کارون

  • اولين محله مسكونی به سمت معماري جديد محل عامري در اهواز قديم

  • اولين تيم فوتبال شهر اهواز به نام تاج در سال 1325

 

معرفی :

ديدنيها، گردشگری و میراث فرهنگی :

صنایع دستی و سوغات :

زیر ساختها، صنايع و معادن :

کشاورزی و دامداری :

مشخصات جغرافيايی :

وجه تسميه و پيشينه تاريخی :

طبيعت :

دوران انقلاب اسلامی :

دوران دفاع مقدس :

دستاوردهای انقلاب اسلامی :

اقلیم و آب و هوا :

نمودار سالانه حداکثر دما و رطوبت در شهرستان